Als ik de tijd zou terug kunnen spoelen, zou een groot deel hetzelfde blijven. Van de klassieke indeling van de stad, tot de fabrieken die terug in werking gesteld zouden worden. Musea’s veranderen terug in werkplaatsen. De damp die altijd al boven de stad gehangen leek te hebben, komt weer terug. Ook al kent niemand Tilburg nog zoals het was in de 19e eeuw, die damp en rook van de fabrieken hangen als een eeuwige sluier over de stad. Die sluier ervoor zorgt dat je constand teruggebracht wordt naar die ruwe tijd. In Tilburg leeft de geschiedenis nog. In de mensen en de architectuur.

Men werd zwart van de kolen in de revisiehal, in de textielfabriek werd men zwart van de olie. Mensen stierven doordat machines zo open waren. De stad leeft nog altijd in die bedrukte sfeer, terwijl alles kan en mag tegenwoordig. Althans, zo lijkt het, maar toch lopen mensen met het hoofd naar beneden. Wat doen ze? Mijmeren ze, zijn ze boos, of doen ze net als ik, hun uiterste best om hondenpoep te vermijden? Af en toe komt er een vrolijk fietsende student voorbij, totaal in contrast met de chagarijnige ouderen. Ja, de jeugd lijkt het wel willen zien dat er een ontsnappingsmogelijkheid is aan die sleur, maar het lijkt geen effect te hebben. Alsof de stad zelf, de huizen, gebouwen en fabrieken tegen de mensen lijken te zeggen; stop met lachen, het is een serieuze zaak! Werken! Werken! Werken zul je! Je bent hier in de stad niet om te lanterfanten! Alleen kinderen en studenten lijken zich vrij genoeg te voelen om dat te negeren.
Op sommige momenten vraag ik me af, wanneer gaat de zon in deze stad schijnen? Het blijft echter hopeloos. De stad is hard. Ik kom in een straatje waar enkel het onkruid voor groen zorgt. Ik kijk naar de hekken, schuttingen en muren. Een scheur in het beton en het onkruid wat erdoorheen groeit. Dit is Tilburg dus. Een verloren stad die in de vergetelheid is geraakt. Aan de overkant van de straat staat ook een muur, en de houten deur die in het ‘kozijn’ hangt, rot bijna van ellende weg. Erboven hangt een wirwar van draad. Prikkeldraad wel te verstaan. Om ongenodigden weg te houden. Het oogt niet erg gezellig.

Naarmate je langer in de stad rondloopt, krijg je steeds meer het idee dat die sfeer expres intact gehouden wordt. Zodat niet-Tilburgers ook niet in de verleiding komen om er te gaan wonen. Eens Tilburger, altijd Tilburger. Zo voelt het aan. Maar je leert er mee omgaan. Alles wat publiekelijk toegankelijk is, is verzorgd. Maar al wat daarachter ligt, is vreselijk slecht onderhouden. Daar kom je in een sloopwijk. Dichtgetimmerde ramen, wagens met sloop en afval, graffity is overal, en dat buiten het centrum.
Ik kijk in een ruit, en ik zie dat de ruimte die erachter ligt, open en gezellig is. Een echte gezinswoning. Maar als je twee stappen achteruit zet, en je kijkt naar de gevel, verwacht je dat het ieder moment kan instorten. De melancholie van de bouwstijl drukt op je neer. Zo sober, zo simpel. Als je een vrolijk persoon bent, zul je niet snel beïnvloed worden door de sfeer die er hangt, maar ben je een sfeergevoelig persoon, zullen op sommige momenten de rillingen over je rug lopen.

Weer enkele straten verder kijken mensen me aan. Een vreemdeling, zo voel ik me. Een verdwaalde toerist met een camera. Ik fotografeer wat ik zie, en probeer de sfeer te pakken. Een rilling gaat over mijn rug, en ik voel dat ze me aankijken. De koppen worden bij elkaar gestoken en er klinkt gefluister. Bijna alsof het moest, wakkert de wind aan, en ik krijg het gevoel dat ik absoluut niet welkom ben. Ik loop verder, en begin de situatie lichtelijk boeiend te vinden.
Ik loop naar de bushalte, en neem de bus richting het textielmuseum. Textiel is hét ingrediënt voor Tilburg. Tilburg was Tilburg niet zonder textielindustrie. Ze heten niet voor niets kruikenzeikers. Wij spotten met die naam, maar in Tilburg zijn ze er trots op. Ik stap uit, en treed het museum binnen. Het is bijzonder, de fabriek is nog altijd een fabriek waar gewerkt wordt. Hedendaagse techniek, geplaatst in een gebouw waar al in de 19e eeuw hard gewerkt werd, op stoommachines. Er staan nog altijd autentieke machines, er is zelfs nog een stoommachine, maar die staan er als museumstukken. Ik kijk ernaar en hoor ondertussen een ingesproken verhaal in het Tilburgs. In die tijd was er overal nog duidelijk een dialect, wat tegenwoordig slechts een accent is. De mensen in de tijd van de industriële revolutie waren stakkers. Ze zeggen weleens; vroeger was alles beter. Maar ik betwijfel dat ten zeerste.

Buiten het museum staan de arbeidershuisjes nog. De hele wijk bestaat uit huisjes van anderhalve verdieping zo lijkt het. Oftewel, begane grond, en een zoldertje. De straatjes zijn smal, en er zijn geen voortuintjes. Maar het is alles behalve idyllisch zoals je dat in het buitenland ziet. Het is slechts strak, sober en nederlands. Niet gezellig. Vuilnismannen halen het vuil op van de straat. En ik slaak opnieuw een zucht. Tilburg zal voor mij altijd een stad blijven waar ik liever niet ben, maar ik moet wel zeggen, dat heel die vervallenheid, en dat autentieke me aanspreekt. Al is het maar omdat ik me er qua gevoelens goed in kan plaatsen, en ik goed kan verbeelden wat ik zie als ik denk aan verlatenheid. Ik had ergens gehoopt dat mijn mening veranderen zou, en dat ik er positiever ging staan.

Misschien ben ik er positiever naar gaan staan als het gaat om inhoudelijke foto’s, maar nog altijd blijft mijn oordeel hard. Tilburg is geen stad waar ik wil wonen.